Newsletter:

Agrotechnika żyta

Na jakie elementy agrotechniki jesiennej w życie należy zwrócić uwagę?

Żyto hybrydowe charakteryzuje się najwyższym potencjałem plonowania na glebach lekkich i średnich i aby ten potencjał w pełni wykorzystać należy podejść do technologii uprawy z odpowiednia dbałością. W wielu gospodarstwach uzyskiwany plony żyta są na bardzo niskim poziomie, ale są również gospodarstwa, które opanowały technologię uprawy żyta i uzyskują plony rzędu 7 – 10 ton/ha. Tak wysokie rozbieżności w wielkości zbieranych plonów w Polsce są konsekwencją braku stosowania odpowiednich środków produkcji oraz błędów popełnianych w prowadzeniu łanu, które często nakładają się na siebie obniżając drastycznie uzyskiwany plon ziarna.
W celu uniknięcia ewentualnych błędów i zebrania satysfakcjonującego plonu, w poniższym artykule zwracam uwagę na istotne elementy agrotechniki jesiennej żyta ozimego. Dodatkowo zachęcam do monitorowania uprawy żyta hybrydowego, którego pole zlokalizowane jest w Kondratowicach. Opis wraz za kolejnymi aktualizacjami będzie zamieszczany na naszej stronie internetowej.

1. Wymagania glebowe żyta

Żyto ma najmniejsze wymagania glebowe ze zbóż. Jak wskazują badania terenowe, żyto hybrydowe nie ma większych wymagań co do jakości gleby niż żyto populacyjne. W obydwu przypadkach, jeśli chcemy zbierać wysokie plony technologia uprawy powinna być zgodna z wymaganiami tej rośliny. Według oficjalnych badań PDOiR prowadzonych od wielu lat w Polsce, żyto hybrydowe w porównaniu do odmian populacyjnych plonuje średnio od 15 do 21 % wyżej zarówno przy ekstensywnym jak i intensywnym poziomie prowadzenia łanu.
Bardzo wysokie plony ziarna uzyskuje się na glebach klasy IVa – IVb, również dobre wyniki produkcyjne osiąga się na glebach klasy V, jednak takie stanowiska muszą się charakteryzować przynajmniej dobrą kulturą gleby (uregulowany odczyn pH, średnia zawartość P, K i Mg).
Żyto jest tolerancyjne odnośnie odczynu pH gleby, co nie oznacza, że znosi każdy odczyn gleby. Żyto zawsze zareaguje zwyżką plonu na każde zoptymalizowanie odczynu pH gleby. Taki zabieg poprawi również efektywność uprawy innych roślin na tym stanowisku jak i zwiększy skuteczność i wykorzystanie dostarczanych do gleby nawozów mineralnych.
Żyto z bardzo silnym systemem korzeniowym (wczesny siew) uprawiane na glebach z uregulowanych odczynem pH jest w stanie wydać bardzo dobry plon na glebach o średniej zasobności w P, K i Mg - jednak taka strategia powinna być zawsze potwierdzona badaniami laboratoryjnymi gleby w stacji chemiczno-rolniczej. Koniecznie powinniśmy zaplanować nawożenie składnikiem, którego jest aktualnie najmniej w glebie.
Jesienne nawożenie azotowe powinniśmy zaplanować w przypadku gdy: przedplonem była roślina zbożowa a słoma została przyorana; gleba znajduje się w kiepskiej strukturze; przebieg wegetacji jesiennej jest chłodny i mokry co ogranicza wzrost roślin. W takich sytuacjach dawka azotu powinna zawierać się w ilości od 20-40 kg N/ha lub około 8 kg N/ha na 1 t przyoranej słomy. Azot najlepiej dostarczyć w formie RSM lub mocznika.

2. Przygotowanie pola

Pole pod żyto można przygotować klasycznie (system orkowy) lub bezorkowo. Na glebach lekkich wszystkie planowane zabiegi uprawowe powinny uwzględniać polepszenie lub zachowanie odpowiedniej struktury gleby oraz oszczędzać wodę już zmagazynowaną w glebie. Gleby lekkie mają ograniczone możliwości do tworzenia oraz zachowania struktury gruzełkowatej, dlatego też powinniśmy unikać wykonywania zabiegów agregatami czynnymi, które silnie rozpylają agregaty glebowe.
Po zbiorze przedplonu bezwzględnie powinniśmy wykonać płytka uprawkę w celu zabezpieczenia gleby przed zbędnym parowaniem wody. Niedopuszczalnym jest pozostawienie pola po zbiorze bez uprawki pożniwnej jak i pozostawienie zaoranego pola na wiele dni. Takie podejście zawsze prowadzi do przesuszenia gleby, poprzez bezproduktywne straty wody. Stanowczo odradzamy ograniczanie się do wykonania tylko  tzw. „razówki” w ramach zespołu uprawek pożniwnych pod uprawę żyta. Tak drastyczne uproszczenie uprawy jest przyczyną dużych strat w plonie.

3. Termin siewu żyta hybrydowego

Żyto hybrydowe, aby zaprogramowało odpowiednio wysoki plon musi być wysiane wcześnie w odleżaną glebę. Najwcześniejszy termin rozpoczęcia siewu żyta przypada na teren północno - wschodniej Polski (5 września), natomiast najpóźniejszy na terenach Polski zachodniej (15 września). Termin siewu należy dobrać tak, aby rośliny w okresie jesiennym osiągnęły minimum fazę pełni krzewienia (BBCH 25) lub przynajmniej rozpoczęły krzewienie, dzięki czemu okres, w którym różnicuje się kłos w roślinie będzie dłuższy, co z kolei przełoży się na większą ilość ziarn w kłosie. Przy wysiewie 180 szt. kiełkujących ziaren na m2, rośliny powinny mieć do dyspozycji ok. 50 dni wegetacji jesiennej (licząc od dnia siewu). Jest to spowodowane tym, iż żyto krzewi się głownie jesienią i niemal w każdym przypadku konsekwencją późnego terminu siewu jest obniżenie poziomu plonowania (rys. poniżej). Późny termin siewu można tylko w pewnym zakresie zniwelować poprzez zwiększanie normy wysiewu. W przypadku bardzo późnego terminu siewu żyta hybrydowego zasadne jest wzięcie pod uwagę zamiany rośliny uprawnej np. na pszenżyto lub pszenicę (jeśli warunki glebowe na to pozwolą), które są mniej wrażliwe na opóźnienie siewu (krzewią się również wiosną – choć pędy z krzewienia wiosennego na pewno nie będą tak produktywne jak pędy wytworzone jesienią) i z pewnością zareagują mniejszą zniżką plonu.
Optymalne terminy siewu wg IUNiG dla poszczegolnych rejonow w Polsce ilustruje rysunek 25. Przy rzadkich, wczesnych siewach żyta hybrtdowego, optymalne terminy siewu żyta, sugerowane przez IUNiG można przyśpieszyć o 3 do 5 dni.


Wczesny siew jest szczególnie ważny na glebach lekkich w celu wytworzenia odpowiedniej masy korzeni przybyszowych, co pozwoli w przyszłości roślinom lepiej tolerować stresy związane z niedoborami wody.
Przy bardzo silnie wybujałych łanach żyta, co się zdarza w przypadku długiej i ciepłej wegetacji jesiennej, zasadne jest wykonanie oprysku preparatem fungicydowym (w zredukowanej dawce) przed spoczynkiem zimowym, w celu ochrony łanu przed chorobami „złego zimowania”. Dlaczego sugerujemy takie rozwiązanie? Zaprawa nasienna chroni skutecznie roślinę przed pleśnią śniegową maksymalnie do 5 - 6 liści. Po osiągnięciu tej fazy zawartość w roślinie substancji czynnej pochodzącej z zaprawy drastycznie spada, co wpływa na obniżenie progu odporności np.: na pleśń śniegową. W warunkach długiego zalegania okrywy śnieżnej osłabione rośliny stają się łatwym „celem” dla chorób „złego zimowania”. W ten prosty sposób możemy ograniczyć ryzyko uszkodzenia upraw zbóż ozimych. Uwaga ta dotyczy również zasiewów jęczmienia ozimego oraz pszenicy ozimej pochodzącej z wczesnych siewów.

4. Głębokość siewu żyta hybrydowego

Zadbajmy o dokładną uprawę przedsiewną oraz o precyzyjny siew żyta hybrydowego. W tym aspekcie nie pozwalajmy na kompromisy i nie szukajmy połowicznych rozwiązań. Uchybienia w uprawkach pożniwnych jak i w technice siewu wrócą do nas jak przysłowiowy bumerang.
Przed przystąpieniem do siewu należy wykonać próbę kręcona siewnika według instrukcji producenta w celu sprawdzenia dokładności zadanej normy wysiewu, którą wyliczyliśmy na podstawie procentowej zdolności kiełkowania, masy 1000 ziarn oraz oczekiwanej gęstości siewu. Dla naszych odmian żyta hybrydowego optymalna obsad roślin po wschodach zawiera się w przedziale od 140 do 250 roślin / m2 i uzależniona jest od warunków glebowych terminu siewu oraz precyzji posiadanego siewnika. Warunkach gleb IVa – IVb, dla optymalnego terminu siewu oraz dobrze przygotowanego łoża siewnego w zupełności wystarczająca jest obsada po siewie w ilości 170 -180 roślin /m2, co przy zalecanej strategii nawożenia azotowego pozwoli nam osiągnąć obsadę kłosów na poziomie 500 -600 sztuk/m2  przed zbiorem.
Zbyt głęboki siew - to jeden z najczęstszych błędów popełnianych w agrotechnice żyta (patrz zdjęcie poniżej). Nasiona powinny być umieszczone na głębokości 2 - 3 cm - nie głębiej. Tylko w przypadku gorszych warunków wilgotnościowych dopuszcza się siew na głębokość poniżej 3 cm lub przy stosowaniu niektórych preparatów herbicydowych (patrz etykieta stosowanego produktu). Głębsze siewy zawsze opóźniają wschody, osłabiają rośliny, ograniczają krzewienie, skracają czas wegetacji jesiennej. Konsekwencja tego błędu jest tylko jedna - obniżenie poziomu plonowania. Należy pamiętać również o tym, że żyto hybrydowe sieje się rzadko i dlatego siew powinien być wykonany z największą precyzją. Błędy popełnione w trakcie siewu są nie do naprawienia - chyba, że ktoś chciałby dokonać „przesiewu” a ten zabieg jest bardzo kosztowny i raczej nieopłacalny. W trakcie wykonywana siewu należy cyklicznie sprawdzać zadaną głębokość pracy maszynie, pamiętając o tym, że ilość nasion w skrzyni nasiennej w trakcie siewu cały czas maleje, co pośrednio może wpływać na zmianę głębokości pracy niektórych typów siewników.

5. Herbicydy w życie najlepiej zastosować jesienią

Zabieg herbicydowy najkorzystniej wykonać jesienią w fazie BBCH 11/12 (chyba, że etykieta preparatu sugeruje inny termin lub kondycja roślin nie pozwala na wykonanie zabiegu). W przypadku wczesnych i rzadkich siewów żyta jest to nawet konieczne. Jesienna walka z chwastami jest zawsze łatwiejsza, skuteczniejsza i mniej szkodliwa dla rośliny uprawnej. Jest to również bardziej ekonomiczne rozwiązanie, niż przeniesienie całej strategii herbicydowej na wiosnę. Oczywiście zdarza się, że trzeba wiosną wykonać zabieg korekcyjny, ale są to zazwyczaj tanie zabiegi, skierowane tylko w określoną, wąską grupę chwastow. Bardzo dobrymi herbicydami, zwalczającymi szerokie spektrum chwastow, do stosowania w terminie jesiennym, są preparaty zawierające w swym składzie następujące substancje czynne: pendimetalina + izoproturon; diflufenikan + izoproturon; diflufenikan + mezosulfuron + jodosulfuron. Wszystkie ww. mieszaniny substancji czynnych odznaczają się wysoką efektywnością w zwalczaniu chwastów, ze względu na wielokierunkowy, wzajemnie uzupełniający się sposób oddziaływania na chwasty (doglebowo i nalistnie). Stosując jeden z wyżej zaproponowanych wariantów, można już w okresie jesiennym skutecznie wyeliminować z łanu niepożądane rośliny (chwasty), które konkurują z rośliną uprawną o wodę, światło i składniki pokarmowe.
Bardzo dobrze w zasiewach żyta sprawdza się herbicyd Maraton 375 S.C., który w swym składzie zawiera izoproturon i pendimetalinę. Preparat ten polecamy do stosowania w łanach pochodzących zarówno z wczesnego jak i z późnego terminu siewu.

6. Insektycydy często należy zastosować już jesienią

Pierwszy zabieg insektycydowy wykonujemy na jesieni i możemy go połączyć wraz z zabiegiem herbicydowym. W tym okresie skierowany on jest przeciw mszycom i ploniarce, która dość często atakuje wczesne zasiewy żyta.
UWAGA.! Proszę zwrócić szczególna uwagę przy łącznym stosowaniu preparatów herbicydowych z insektycydami, które zawierają formulację „EC” . Taka mieszanina zbiornikowa może bardzo wzmocnić działanie środka herbicydowego do tego stopnia, że stanie się on fitotoksyczny dla rośliny uprawnej.

UWAGA!
Przed zastosowaniem każdego pestycydu należy zapoznać się z etykieta jego stosowania.

Zapraszam do śledzenie agrotechniki łanu żyta hybrydowego prowadzonego w naszym gospodarstwie w Kondratowicach.

Product Manager Żyto Hybrydowe
Bartosz Rudzki

Uwaga!
Wszystkie zawarte w Newsletterze informacje są wynikiem naszej najlepszej wiedzy. Formuła Newslettera sprawia, że nasze porady mają charakter bardzo ogólny i odnoszą się do przeciętnych warunków. Natomiast cały proces rozwoju roślin uzależniony jest od wielu bardzo złożonych, wzajemnie na siebie oddziałujących czynników środowiska rolniczo-przyrodniczego. Podczas opracowywania technologii uprawy, zgodnie z dobrą praktyką rolniczą, należy więc uwzględniać specyficzne, lokalnie występujące warunki glebowo-klimatyczne. Przed zastosowaniem środka ochrony roślin prosimy bezwzględnie zapoznać się z aktualną etykietą. Swoją fachową wiedzą chętnie wesprą Państwa nasi przedstawiciele terenowi, do których kontakt znajduje się na naszej stronie internetowej (www.kws-lochow.pl).