Serwis:

Żyto mieszańcowe – hodowla twórcza odmian

Odmianą żyta mieszańcowego F1 (także hybrydową lub heterozyjną) nazywamy odmianę wykorzystującą efekt heterozji, czyli zjawisko bujności mieszańców pokolenia F1 polegające na tym, że potomstwo przewyższa pod względem jednej lub kilku cech (ilościowych) formy rodzicielskie. Materiał siewny odmiany mieszańcowej powstaje każdorazowo przez krzyżowanie określonych zbiorowości roślin, zgodnie z podanym przez hodowcę tej odmiany sposobem i kolejnością. W przypadku żyta mieszańcowego formuła mieszańca wygląda następująco: (ACMS x B) x R, gdzie ACMS to linia wsobna męskosterylna (nie wytwarzająca własnego pyłku), B to linia wsobna nie przywracająca płodności (przez co mieszaniec A x B jest nadal męskosterylny), a R to syntetyk złożony z dwóch linii resterorowych czyli przywracających płodność gotowemu mieszańcowi. Linie mateczne (A, B) i ojcowskie (R) pochodzą z dwóch niespokrewnionych i utrzymywanych w izolacji  populacji, dzięki czemu uzyskuje się maksymalny efekt heterozji.

Na proces hodowli składają się następujące etapy:
- krzyżowanie najlepszych linii między sobą lub z materiałem pochodzącym z hodowli populacyjnej w celu indukowania nowej zmienności,
- wytworzenie linii wsobnych z materiałów pokrzyżówkowych w celu maksymalizacji późniejszego efektu heterozji i zapewnienia jego powtarzalności,
- selekcja wytworzonych linii wsobnych na poletkach obserwacyjnych pod kątem własnej wartości rolniczej,
- krzyżowanie wyselekcjonowanych linii z testerem w celu w wytworzenia mieszańców testowych,
- ocena wartości kombinacyjnej linii wsobnych poprzez sprawdzenie poziomu plonowania mieszańców testowych w doświadczeniach polowych,
- wytwarzanie mieszańcowego materiału siewnego  z najlepszych linii i zgłoszenie nowych mieszańców do badań w urzędzie rejestrowym (w Polsce COBORU).

Dopiero po uzyskaniu pomyślnych wyników badania wartości gospodarczej  przy braku zastrzeżeń co do odrębności, wyrównania i trwałości nowa odmiana żyta mieszańcowego jest rejestrowana, a jej materiał siewny może być namnażany na skalę masową i sprzedawany rolnikom.

Należy zaznaczyć, że co prawda w procesie hodowli odmiany mieszańcowej wykorzystuje się  nowoczesne metody biotechnologiczne (np. markery molekularne), ale nie dochodzi do modyfikacji genetycznych roślin, w związku z czym nasze odmiany nie należą do organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO).